7 Magneet Experimenten die Je Thuis Kunt Doen

Magneten en elektriciteit zijn twee kanten van dezelfde medaille. Met een magneet en een stuk koperdraad kun je thuis stroom opwekken, een kompas bouwen en een elektromotor maken. Hier zijn 7 experimenten die je op je keukentafel kunt doen.

Wat heb je nodig?

Voor de meeste experimenten heb je dezelfde basisspullen nodig:

• Sterke neodymium magneten — magneet balletjes of staafmagneten
• Geïsoleerd koperdraad (1-2 mm dik, 2-5 meter)
• Een AA-batterij of 9V-batterij
• Paperclips, spijkers, aluminium folie
• Een kompas (of maak er een, zie experiment 3)
• LED-lampje (laag voltage, 1,5V-3V)

Alles is verkrijgbaar bij een bouwmarkt of hobbywinkel. Totale kosten: onder de €15 (exclusief de magneten).

Experiment 1: Stroom opwekken met een magneet

Principe: Elektromagnetische inductie — een bewegende magneet in een spoel wekt stroom op.

1. Wikkel 100+ windingen koperdraad rond een kartonnen koker (wc-rol werkt prima)
2. Sluit de uiteinden van de draad aan op een LED-lampje
3. Duw een sterke neodymium magneet snel door de koker heen en weer
4. Het LED-lampje flikkert! Je wekt stroom op met magnetisme.

Wat je leert: dit is exact hoe een generator in een windturbine of waterkrachtcentrale werkt — alleen dan met grotere magneten en meer windingen. Lees meer in ons artikel over stroom opwekken met magneten.

Experiment 2: De elektromagneet

Principe: Stroom door een draad creëert een magneetveld.

1. Wikkel 50-100 windingen koperdraad rond een grote ijzeren bout
2. Sluit de draadeindes aan op een batterij
3. De bout is nu magnetisch — hij trekt paperclips aan
4. Haal de draad van de batterij — de bout is weer normaal

Wat je leert: het verschil tussen een permanente magneet (zoals neodymium magneet balletjes) en een elektromagneet. Lees ons uitgebreide artikel over een elektromagneet zelf maken.

Experiment 3: Een kompas maken

Principe: Een gemagnetiseerde naald richt zich op het aardmagneetveld.

1. Wrijf een naald 50× in dezelfde richting over een neodymium magneet
2. Leg de naald op een stukje kurk of piepschuim
3. Laat het vlotje drijven in een bakje water
4. De naald draait en wijst naar het noorden

Wat je leert: de naald is nu een permanente magneet geworden. Door het wrijven zijn de ferromagnetische domeinen in het staal uitgericht.

Experiment 4: Magnetische veldlijnen zichtbaar maken

Principe: IJzervijlsel richt zich langs de magnetische veldlijnen.

1. Leg een magneet (of een staaf van magneet balletjes) onder een vel papier
2. Strooi ijzervijlsel over het papier
3. Tik zachtjes op het papier
4. Het vijlsel vormt prachtige patronen die de magnetische veldlijnen tonen

Wat je leert: magneetvelden zijn onzichtbaar, maar met ijzervijlsel zie je precies hoe ze lopen — van noordpool naar zuidpool, in elegante bogen.

Experiment 5: De wervelstroom rem

Principe: Een magneet die door een koperen buis valt, creëert wervelstromen die hem afremmen.

1. Koop een koperen buis van ~30 cm (hobbywinkel of online)
2. Laat een gewoon knikker doorvallen — hij valt er snel doorheen
3. Laat nu een neodymium magneet doorvallen
4. De magneet zweeft langzaam naar beneden alsof hij door stroop valt

Wat je leert: de bewegende magneet wekt elektrische stromen op in het koper (wervelstromen). Die stromen creëren een tegenwerkend magneetveld — de wet van Lenz in actie. Koper is diamagnetisch, maar de wervelstromen zijn veel sterker dan het diamagnetische effect.

Experiment 6: De eenvoudigste elektromotor

Principe: Een stroomdragende draad in een magneetveld ervaart een kracht.

1. Maak een spoeltje van koperdraad (5 windingen, diameter ~3 cm)
2. Laat aan beide kanten een recht stuk draad uitsteken (de as)
3. Strip de isolatie van één as volledig, en van de andere as alleen de bovenkant
4. Leg de as op twee paperclips die als houders dienen (aangesloten op een batterij)
5. Leg een sterke magneet onder het spoeltje
6. Geef het spoeltje een duwtje — het gaat draaien!

Wat je leert: dit is het basisprincipe van elke elektromotor ter wereld — de wisselwerking tussen elektriciteit en magnetisme.

Experiment 7: Diamagnetische levitatie

Principe: Diamagnetische materialen worden zwak afgestoten door magneten.

1. Leg vier sterke neodymium magneten in een vierkant (afwisselende polen)
2. Leg een dun plaatje pyrolitisch grafiet op de magneten
3. Het grafiet zweeft! Stabiel, zonder hulp, zolang je wilt

Wat je leert: niet alle materialen worden aangetrokken door magneten. Diamagnetische materialen worden juist afgestoten. Lees meer over magnetische levitatie.

Veiligheid bij experimenten

• Gebruik alleen lage spanning (batterijen). Nooit het stopcontact.
• Draad en magneten worden warm bij langdurig gebruik — pauzeer regelmatig.
• Neodymium magneten zijn sterk. Houd ze weg van creditcards, telefoons en pacemakers.
• Kinderen onder 14: altijd onder toezicht van een volwassene.
• Lees onze veiligheidsgids voor meer informatie.

Klaar om te experimenteren? Bekijk ons assortiment magneet balletjes — sterke neodymium magneten, perfect voor experimenten. Of kies magnetisch bouwspeelgoed voor jongere kinderen. Gratis verzending bij alle bestellingen.