Elektromagneet Zelf Maken: Experiment Stap voor Stap

Een elektromagneet is een magneet die je aan en uit kunt zetten. Klinkt als science fiction, maar je kunt er in 10 minuten een bouwen op je keukentafel. Alles wat je nodig hebt: een batterij, koperdraad en een ijzeren bout. Dit is hoe het werkt — en waarom het zo'n goed experiment is.

Wat is een elektromagneet?

Een gewone magneet — zoals de neodymium magneet balletjes in onze shop — is altijd magnetisch. Een elektromagneet wordt pas magnetisch als er stroom doorheen loopt. Stroom uit? Magneetveld weg.

Het principe is simpel: elektrische stroom door een draad creëert een magneetveld. Wikkel die draad in een spoel, en het veld wordt sterker. Voeg een ijzeren kern toe, en het wordt nog veel sterker. Dat is een elektromagneet.

Elektromagneet zelf maken: stap voor stap

Wat heb je nodig?

• Een grote ijzeren bout of spijker (8-10 cm)
• Geïsoleerd koperdraad (1-2 meter, dun)
• Een AA- of D-batterij (1,5V)
• Plakband om de draaduiteinden vast te zetten
• Kleine metalen voorwerpen om te testen (paperclips, spijkertjes)

Stap 1: Draad wikkelen

Wikkel het koperdraad strak rond de bout. Begin aan één kant en werk naar de andere. Hoe meer windingen, hoe sterker je elektromagneet. 50-100 windingen is een goed startpunt. Laat aan beide kanten 10-15 cm draad over.

Stap 2: Isolatie verwijderen

Strip de isolatie van de laatste 2 cm aan beide uiteinden van de draad. Dit kan met een striptang of voorzichtig met een mesje.

Stap 3: Aansluiten op de batterij

Plak één draaduiteinde met plakband op de plus-pool van de batterij, het andere op de min-pool. Zodra beide uiteinden contact maken, loopt er stroom en is je bout magnetisch.

Stap 4: Testen

Houd de punt van je bout bij een paperclip. Die moet nu worden aangetrokken. Haal een draaduiteinde van de batterij — de paperclip valt af. Magneet aan, magneet uit.

Hoe maak je je elektromagneet sterker?

• Meer windingen — dubbel zoveel windingen = ruwweg dubbel zo sterk
• Meer stroom — gebruik een 9V-batterij in plaats van 1,5V (let op: de draad wordt warm!)
• Betere kern — zacht ijzer werkt beter dan gehard staal. Een smeedijzeren bout is ideaal.
• Dikkere draad — minder weerstand = meer stroom = sterker veld

Permanente magneet vs elektromagneet

Wat is het verschil met de magneet balletjes die je in onze shop vindt?

• Permanente magneet (zoals neodymium): altijd magnetisch, geen stroom nodig, compact, sterk. De magneet balletjes in onze shop zijn permanente magneten van neodymium.
• Elektromagneet: aan/uit schakelbaar, sterkte instelbaar, heeft stroom nodig, meestal groter.

In het dagelijks leven worden beide types gebruikt. Permanente magneten zitten in koptelefoons en harde schijven. Elektromagneten zitten in deurbellen, schroothefmachines en MRI-scanners.

Experimenten met je elektromagneet

Experiment 1: Windingen tellen

Maak drie versies: 25, 50 en 100 windingen. Tel hoeveel paperclips elke versie kan optillen. Je ziet direct het verband tussen windingen en kracht.

Experiment 2: Kern vergelijken

Probeer verschillende kernen: een ijzeren bout, een aluminium staaf, een houten stok, een plastic pen. Alleen ijzer versterkt het magneetveld — en nu weet je waarom. Lees meer over ferromagnetische materialen.

Experiment 3: Poolrichting bepalen

Houd een kompas bij je elektromagneet. Draai de aansluitingen op de batterij om. Het kompas slaat de andere kant op — je hebt de poolrichting omgekeerd.

Experiment 4: Elektromagneet vs permanente magneet

Vergelijk je zelfgemaakte elektromagneet met een neodymium magneet balletje. De magneet balletjes zijn verrassend sterk voor hun formaat — een enkel balletje van 5mm kan meerdere paperclips optillen. Dat is de kracht van neodymium.

Waar worden elektromagneten in het echt gebruikt?

• Schroothefmachines — de enorme magneten op sloopterreinen zijn elektromagneten. Stroom aan = auto optillen. Stroom uit = auto loslaten.
• Deurbellen — een elektromagneet trekt een metalen klepel tegen een bel. Stroom aan-uit-aan-uit = ding-dong.
• MRI-scanners — ziekenhuisscanners gebruiken supergeleidende elektromagneten die 60.000× sterker zijn dan het aardmagneetveld.
• Elektromotoren — elke elektromotor (in je wasmachine, auto, ventilator) bevat elektromagneten die draaien door snel van pool te wisselen.
• Maglevtreinen — deze treinen zweven op elektromagneten en halen 600 km/u.

Veiligheidstips

• Gebruik alleen lage spanning (1,5V of 9V batterijen). Sluit nooit aan op het stopcontact.
• De draad en bout worden warm bij langdurig gebruik. Sluit niet langer dan 30 seconden achter elkaar aan.
• Houd magneet balletjes en andere kleine magneten altijd buiten bereik van jonge kinderen. Lees meer over veiligheid.

Benieuwd naar de kracht van permanente magneten? Bekijk ons assortiment magneet balletjes — allemaal N35 neodymium. Of ontdek meer magnetische experimenten in ons artikel over stroom opwekken met magneten.